ZUS. Warunki nabywania prawa do polskiej emerytury

Warunki nabywania prawa do polskiej emerytury oraz ustalania ich wysokości reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r.  o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.) i są one takie same dla obcokrajowców jak i dla obywateli Polski. Oznacza to, że zarówno obcokrajowcy jak i obywatele Polski ubiegając się o emeryturę na podstawie art. 24 tej ustawy muszą ukończyć powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) oraz posiadać okres ubezpieczenia w Polsce. Wysokość emerytury (zarówno dla obcokrajowców jak i obywateli Polski) oblicza się dzieląc podstawę obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia. Do podstawy obliczenia emerytury uwzględnia się: zwaloryzowany kapitał początkowy (jeśli osoba ubiegająca się o emeryturę objęta była ubezpieczeniem społecznym przed 1 stycznia 1999 r.), zwaloryzowane składki na ubezpieczenie emerytalne, które zostały zapisane na koncie osoby ubiegającej się o emeryturę w ZUS po 1998 r. (do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury) oraz zwaloryzowane środki zapisane na subkoncie w ZUS (jeżeli osoba ubiegająca się o emeryturę jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego).

Średnie dalsze trwanie życia jest to przewidywana liczba miesięcy pobierania emerytury. Tablice średniego dalszego trwania życia ogłasza co roku w formie komunikatu (do 31 marca) Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim. Tablice te są podstawą do obliczenia emerytur na wnioski zgłoszone od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku.

Zgodnie z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku, gdy kwota emerytury jest niższa od kwoty najniższej polskiej emerytury, podlega podwyższeniu do kwoty najniższej emerytury pod warunkiem, że osoba zainteresowana udowodni polskie okresy ubezpieczenia (okresy składkowe i nieskładkowe), wynoszące 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Podwyższenie to jest niezależne od obywatelstwa i państwa zamieszkania emeryta.

Natomiast na podstawie art. 85 ust. 5 i art. 87 ust. 1 ww. ustawy w przypadku osób, które warunek posiadania okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze odpowiednio 20/25 lat spełnią z zastosowaniem przepisów umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, ustalana jest dopłata do kwoty najniższej emerytury. Zgodnie z wymienionym przepisem osobom zamieszkałym w Polsce, którym świadczenie przyznano z zastosowaniem przepisów umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym świadczenie podwyższa się w taki sposób, aby suma świadczenia przyznanego na podstawie polskiej ustawy i świadczenia zagranicznego nie była niższa od kwoty polskiego najniższego świadczenia. Dopłata ta przysługuje wyłącznie osobom zamieszkałym w Polsce.

Wysokość dopłaty do emerytury stanowi zatem różnica pomiędzy kwotą najniższej polskiej emerytury a sumą polskiej emerytury i zagranicznej emerytury z państw umownych. Dodatkowo każdy wzrost emerytury zagranicznej skutkuje rewizją kwoty podwyższenia (jej zmniejszeniem). W przypadku zmiany państwa zamieszkania z Polski za granicę lub osiągania przychodów w kwocie przekraczającej dopłatę, dopłata do minimum nie przysługuje.

Zasady ustalania dopłaty do kwoty najniższej emerytury są takie same dla obywateli polskich jak i cudzoziemców z tym, że cudzoziemcy dodatkowo przedkładają w ZUS dokument potwierdzający legalność pobytu w Polsce, np. kartę pobytu.

Należy zauważyć, że z rozwiązania tego na szeroką skalę korzystają także Polacy, którzy po wielu latach pracy za granicą np. w Czechach, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, USA wracają do Polski.

Zasady ustalania dopłaty do kwoty najniższej emerytury są takie same dla obywateli polskich jak i cudzoziemców z tym, że cudzoziemcy dodatkowo przedkładają w ZUS dokument potwierdzający legalność pobytu Polsce, np. kartę pobytu.

Kwestia tzw. dopłaty do minimum

Warunki nabywania prawa do polskiej emerytury lub renty oraz ustalania ich wysokości reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r.  o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.). Zgodnie z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku, gdy kwota emerytury jest niższa od kwoty najniższej polskiej emerytury, podlega podwyższeniu do kwoty najniższej emerytury pod warunkiem, że osoba zainteresowana udowodni polskie okresy ubezpieczenia (okresy składkowe i nieskładkowe), wynoszące 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Podwyższenie to jest niezależne od obywatelstwa i państwa zamieszkania emeryta.

Natomiast na podstawie art. 85 ust. 5 i art. 87 ust. 1 ww. ustawy w przypadku osób, które warunek posiadania okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze odpowiednio 20/25 lat spełnią z zastosowaniem przepisów umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, ustalana jest dopłata do kwoty najniższej emerytury. Zgodnie z wymienionym przepisem osobom zamieszkałym w Polsce, którym świadczenie przyznano z zastosowaniem przepisów umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym świadczenie podwyższa się w taki sposób, aby suma świadczenia przyznanego na podstawie polskiej ustawy i świadczenia zagranicznego nie była niższa od kwoty polskiego najniższego świadczenia. Dopłata ta przysługuje wyłącznie osobom zamieszkałym w Polsce.

Wysokość dopłaty do emerytury stanowi zatem różnica pomiędzy kwotą najniższej polskiej emerytury a sumą polskiej emerytury i zagranicznej emerytury z państw umownych. Dodatkowo każdy wzrost emerytury zagranicznej skutkuje rewizją kwoty podwyższenia (jej zmniejszeniem). W przypadku zmiany państwa zamieszkania z Polski za granicę dopłata do minimum nie przysługuje. Dopłata nie przysługuje również jeśli emeryt osiąga przychód przekraczający kwotę dopłaty.

Zasady ustalania dopłaty do kwoty najniższej emerytury są takie same dla obywateli polskich jak i cudzoziemców z tym, że cudzoziemcy dodatkowo przedkładają w ZUS dokument potwierdzający legalność pobytu w Polsce, np. kartę pobytu.

Należy zauważyć, że z rozwiązania tego na szeroką skalę korzystają także Polacy, którzy po wielu latach pracy za granicą np. w Czechach, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, USA wracają do Polski.

Odnosząc się do kwestii klientki, która otrzymała wyrównanie dopłaty do kwoty minimalnej emerytury za kilka lat w kwocie ponad 70 tys. zł, to opis omawianej sprawy przekazaliśmy do Państwa w mailu z dnia 20 lipca 2026 r. wraz z notatką wyjaśniającą przepisy regulujące kwestię dopłaty do kwoty najniższej emerytury (mail w załączeniu).

Kwestia 13 i 14 emerytury

Odnosząc się do tezy nr 2 dotyczącej tzw. 13 i 14 emerytury przekazuję informacje dotyczące przepisów regulujących ich przyznanie i wypłatę.

Zasady przyznawania i wypłaty wymienionych świadczeń uregulowane są w:

• ustawie z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2024 r. poz. 891 z późn. zm.) – w odniesieniu do tzw. 13 emerytury;
• ustawie z dnia 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz.U. z 2025 r. poz. 183 z późn. zm.) – w odniesieniu do tzw. 14 emerytury.
  Dodatkowe roczne świadczenie (tzw. 13) i kolejne dodatkowe roczne świadczenie (tzw. 14) przysługuje osobom, które mają prawo do świadczeń określonych w ustawie (np. emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy). Przepisy regulujące przyznanie tzw. 13 i 14 emerytury nie uzależniają ich przyznania od:
• minimalnego stażu ubezpieczeniowego;
• od warunku zamieszkania w Polsce, co oznacza, że ww. dodatkowe świadczenia są wypłacane również osobom zamieszkałym za granicą.

Katarzyna Krupicka

regionalna rzeczniczka prasowa ZUS

województwa podlaskiego