ZO-L w Szczuczynie. Rys historyczny i współczesność

OD PIJARÓW DO OPIEKI NAD CHORYMI

W sercu Szczuczyna znajduje się zabytkowy kompleks architektoniczny o symetrycznej kompozycji. Jego centralnym punktem jest kościół pw. Najświętszej Maryi Panny, a po obu jego stronach wznoszą się zwarte skrzydła dawnego klasztoru i kolegium Pijarów.

Pijarów sprowadził do Szczuczyna Stanisław Antoni Szczuka już w 1696 roku. Kościół, wzniesiony w latach 1701–1707 z fundacji własnej Szczuki i króla Jana III Sobieskiego, przez kolejne stulecia był świadkiem zmieniających się losów miasta i jego mieszkańców.

W skrzydle południowym, na przestrzeni kolejnych lat, mieściły się m.in. klasztor OO. Pijarów, istniejący do 1805 roku, Sąd Powiatowy, a w 1894 roku południowo-zachodnią część klasztoru, na jego narożniku, przebudowano na cerkiew. W czasie II wojny światowej w części frontowej, przylegającej do kościoła, znajdował się niemiecki sztab.

Po wojnie w budynku mieściły się m.in. Szkoła Podstawowa i Szkoła dla Pracujących, mieszkania księży oraz zakonnic Franciszkanek. W 1974 roku ks. J. Roszkowski zaadaptował część pomieszczeń na plebanię i kancelarię. Po wielu latach pustostanów w dawnych pomieszczeniach frontowych poklasztornego kompleksu funkcjonuje dziś Centrum Muzealno-Warsztatowe.

KOŚCIÓŁ — ŚWIADEK HISTORII

Centralnie usytuowany kościół pw. Najświętszej Maryi Panny zachował swoją historyczną rangę, ale przez wieki był również miejscem naznaczonym dramatycznymi wydarzeniami.

W 1902 roku dobudowano nową, prawą zakrystię. W latach 2000–2009 istotne prace remontowe przeprowadził ks. proboszcz Mieczysław Olszewski. W 2016 roku ks. proboszcz Robert Zieliński rozpoczął generalną konserwację obiektu, którą w latach 2017–2025 kontynuował i zakończył ks. proboszcz Jacek Majkowski.

Do tragicznych kart historii należy wydarzenie z 12 stycznia 1945 roku. Tego dnia Rosjanie zrzucili na Szczuczyn trzy bomby, które spadły kolejno: w wirydarz, na łóżko znajdujące się na plebanii oraz przed plebanią.

KOLEGIUM PIJARSKIE I NARODZINY SZPITALA

Północne, prawe skrzydło kompleksu zajmowało niegdyś Kolegium Pijarskie. W 1836 roku dawne pomieszczenia oświatowe przekazano na cele lecznicze.

Dwa lata później, w 1838 roku, powstał Szpital Publiczny im. Stanisława Kostki w Szczuczynie. Przez ponad 160 lat służył mieszkańcom jako główny szpital miejski i powiatowy, będąc przez dziesięciolecia jedyną tego rodzaju placówką w Powiecie Szczuczyńskim.

W 1886 roku wybuchł tragiczny pożar, który zniszczył hełm prawej wieży. Do dziś nie został on odbudowany. Ozdobny, barokowy hełm, który niegdyś symetrycznie wieńczył bliźniacze wieże, pozostaje przedmiotem wielu postulatów lokalnych pasjonatów historii i dziedzictwa Szczuczyna.

W 1912 roku szpital powiększono o kolejne skrzydło, aby zwiększyć liczbę łóżek. Wbrew niektórym przekazom nie zostało ono sfinansowane przez zaborcę, cara Mikołaja II Romanowa, lecz powstało ze składek dobrowolnych miejscowej ludności.

SZPITAL W CZASACH WOJEN

Szpital dysponował 40 łóżkami i pozostawał jedyną placówką szpitalną w Powiecie Szczuczyńskim.

Podczas I wojny światowej, w latach 1914–1918, Niemcy zajęli polski szpital i urządzili w nim Wojskowy Szpital Polowy. W tym czasie siedzibę Powiatu Szczuczyńskiego przeniesiono do Grajewa.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku budynek ponownie zaczął funkcjonować jako Szpital Ogólny. Siedziba Powiatu Szczuczyńskiego pozostała jednak w Grajewie aż do 23 lutego 1948 roku. Wówczas nazwę Powiat Szczuczyński z siedzibą w Grajewie zastąpiono nazwą Powiat Grajewski.

Podczas II wojny światowej Niemcy ponownie urządzili w szczuczyńskim szpitalu placówkę dla rannych żołnierzy Wehrmachtu, poszkodowanych podczas walk i bombardowań.

Po 1945 roku, aż do końca lat 90., działał tu szpital ogólny z oddziałami: wewnętrznym, położniczym, dziecięcym i zakaźnym. Placówka posiadała nowoczesny jak na owe czasy sprzęt, salę operacyjną oraz zaawansowaną technologicznie pralnię parową.

NOWY ROZDZIAŁ — ZAKŁAD OPIEKUŃCZO-LECZNICZY

W wyniku restrukturyzacji szpitala powiatowego w Grajewie dawny szczuczyński szpital przekształcono w publiczny Zakład Opiekuńczo-Leczniczy.

ZOL w Szczuczynie rozpoczął działalność 25 marca 2000 roku. Placówka mieści się w zabytkowym, XVIII-wiecznym obiekcie związanym z dawnym Kolegium Pijarów i wieloletnią tradycją leczniczą Szczuczyna, przy ul. Szpitalnej 1, choć znajdująca się na budynku tablica wskazuje numer 3.

Utworzenie ZOL-u można postrzegać jako swoistą rekompensatę i zadośćuczynienie po przekształceniach lokalnej ochrony zdrowia i wchłonięciu starego szczuczyńskiego szpitala przez nowo wybudowany Szpital Ogólny w Grajewie przy ul. Konstytucji 3 Maja 34. Nowy kompleks szpitalny zaczęto przekazywać pacjentom na przełomie 1980 i 1981 roku.

Warto przypomnieć, że akt erekcyjny nowego szpitala, przy którego powstawaniu częściowo uczestniczyłem w jego pisaniu, wmurowano 30 października 1974 roku.

LUDZIE, KTÓRZY TWORZYLI ZOL

Pierwszą osobą kierującą medycznie Zakładem Opiekuńczo-Leczniczym w Szczuczynie, od początku jego istnienia aż do jesieni 2016 roku, była lek. med. Elżbieta Niklińska.

W pamięci pacjentów, personelu ZOL oraz mieszkańców Szczuczyna pozostała jako osoba niezwykle miła, kompetentna, pracowita i zaangażowana w swoją służbę drugiemu człowiekowi.

Pod koniec 2016 roku funkcję dyrektora ZOL w Szczuczynie objęła mgr Małgorzata Ewa Ziemkiewicz.

Pani dyrektor mgr Małgorzata Ziemkiewicz posiada predyspozycje do zarządzania placówką opieki zdrowotnej. Jest również ceniona za empatię okazywaną pacjentom, personelowi, pracownikom administracyjnym oraz osobom i instytucjom zewnętrznym.

To właśnie pani dyrektor mgr Małgorzata Ziemkiewicz zorganizowała obchody 25-lecia Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w Szczuczynie, które odbyły się 6 lutego 2026 roku.

25 LAT SŁUŻBY PACJENTOM

Przez ćwierć wieku działalności ZOL, szczuczyński obiekt był systematycznie modernizowany. Do najważniejszych inwestycji należały m.in. wymiana pokrycia dachowego, wzmocnienie fundamentów oraz prace związane z elewacją.

Modernizacja zewnętrzna obiektu trwa od kilku lat i wciąż nie została zakończona. W 2026 roku prowadzone są prace przy elewacji zachodniej.

To szczególne miejsce, w którym wielowiekowa historia architektury spotyka się ze współczesną potrzebą niesienia pomocy człowiekowi cierpiącemu.

CZŁOWIEK PRZEDE WSZYSTKIM

Zakład Opiekuńczo-Leczniczy w Szczuczynie od 25 lat zdecydowanie służy pacjentom wymagającym całodobowej opieki i pielęgnacji, szczególnie mieszkańcom Powiatu Grajewskiego.

Placówka zapewnia profesjonalną opiekę, leczenie, rehabilitację oraz wsparcie psychologiczne. Zatrudnia wykwalifikowany personel, posiadający wieloletnią praktykę opiekuńczą. Jego praca wymaga nie tylko wiedzy i doświadczenia, lecz także niezwykłej cierpliwości, szacunku i zwykłej ludzkiej wrażliwości — zarówno wobec pacjentów, jak i odwiedzających ich członków rodzin.

Taka postawa wynika z humanitaryzmu, ale również z tradycji medycznych miejsca, w którym przez dziesięciolecia funkcjonował jedyny szpital w powiecie.

POTRZEBY, KTÓRYCH NIE WOLNO NIE DOSTRZEGAĆ

W czasach, gdy człowiek potrzebuje tak wiele, jednym z najważniejszych celów pozostaje utrwalanie i przedłużanie zdrowia oraz życia. Aby jednak ten cel osiągać, potrzebne są odpowiednie warunki i środki.

ZOL, mimo finansowania otrzymywanego z Narodowego Funduszu Zdrowia, nadal boryka się z licznymi trudnościami. Środki niezbędne są nie tylko na bezpośrednią opiekę medyczną, ale również na ogrzewanie, pranie, środki farmaceutyczne, malowanie i utrzymanie pomieszczeń, sprzątanie czy bieżące funkcjonowanie placówki — bez konieczności popadania w zadłużenie.

Koszty koniecznego utrzymania placówki nie zawsze znajdują pełne pokrycie w środkach pochodzących z pobieranej od pacjentów części ich świadczeń, sięgającej 70%, niejednokrotnie przy bardzo niskich dochodach osób starszych i wymagających pomocy.

46 MIEJSC — 46 LUDZKICH HISTORII

Szczuczyński ZOL dysponuje 46 miejscami dla pacjentów, których świadczenia zdrowotne finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia. Koszty wyżywienia i zakwaterowania ponosi pacjent.

Placówka zatrudnia pracowników zarówno na podstawie umów o pracę, jak i umów-zleceń. Jej prawidłowe funkcjonowanie nie byłoby możliwe bez lekarza, pielęgniarek, psychologa i logopedy oraz całego zespołu osób zaangażowanych w codzienną opiekę.

Za każdą z 46 łóżek kryje się przecież człowiek, jego historia, cierpienie, nadzieja i potrzeba bliskości.

POMOC SAMORZĄDÓW I LUDZI DOBREJ WOLI

Działalność szczuczyńskiego ZOL-u od wielu lat, w różnych formach, wspierają samorządy: Starostwo Powiatowe w Grajewie, gmina Szczuczyn, gminy Radziłów i Wąsosz oraz miasto Grajewo.

Ważnym i godnym uznania wsparciem jest również pomoc zakładów pracy, a także osób prywatnych, które dostrzegają potrzeby placówki i w miarę swoich możliwości pomagają w jej funkcjonowaniu.

Każda taka pomoc ma znaczenie, ponieważ służy miejscu, którego najważniejszym zadaniem jest troska o człowieka.

ZDJĘCIA — DOKUMENT TROSKI

Fotografie towarzyszące temu tekstowi są czymś więcej niż tylko obrazem budynku. Stanowią dokument jego współczesnego życia, potrzeb i troski dyrekcji oraz personelu nie tylko o zdrowie 46 pacjentów, ale także o czystość, estetykę, wygodę wnętrz i otoczenie obiektu, którego historia sięga wielu stuleci.

W murach dawnego Kolegium Pijarów, późniejszego szpitala i dzisiejszego Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego historia nieustannie spotyka się ze współczesnością.

Zmieniały się epoki, ustroje, przeznaczenie pomieszczeń i nazwy instytucji. Nie zmieniło się natomiast jedno — potrzeba niesienia pomocy drugiemu człowiekowi.

Autor tekstu i zdjęć: Stanisław Orłowski