Niedoczynność tarczycy: przyczyny, objawy, leczenie

Niedoczynność tarczycy to przewlekłe zaburzenie hormonalne, które wpływa na działanie niemal każdego układu w organizmie - od metabolizmu po funkcje poznawcze. Jej objawy rozwijają się powoli, dlatego często pozostają niezauważone, lub są błędnie przypisywane stresowi, przemęczeniu czy niewyspaniu. Odpowiednia diagnostyka i właściwie dobrane leczenie pozwalają jednak skutecznie kontrolować chorobę i uniknąć groźnych powikłań.

Czym właściwie jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy polega na zbyt małej produkcji hormonów tarczycowych (T4 i T3), które regulują pracę większości procesów życiowych - metabolizmu, gospodarki energetycznej, pracy serca, termoregulacji oraz funkcjonowania układu nerwowego. Gdy ich brakuje, organizm działa odczuwalnie wolniej.

Jeśli chcesz zarezerwować leki lub poszerzyć wiedzę o funkcjonowaniu organizmu i zaburzeniach hormonalnych, zajrzyj na Medme: https://www.medme.pl/ 

Główne przyczyny niedoczynności tarczycy

Choć choroba może mieć różne źródła, pewne mechanizmy pojawiają się najczęściej. Oto najważniejsze:

• Choroba Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) - układ odpornościowy błędnie atakuje tkankę tarczycy, prowadząc do stopniowego zanikania jej funkcji.
• Leczenie nadczynności tarczycy - radiojodoterapia lub zabieg chirurgiczny mogą skutecznie usunąć problem nadczynności, ale jednocześnie wywołać niedobór hormonów.
• Znaczny niedobór jodu - obecnie rzadki, lecz wciąż możliwy u osób eliminujących sól jodowaną lub na bardzo restrykcyjnych dietach.
• Niektóre leki - m.in. amiodaron czy interferon.
• Zaburzenia przysadki mózgowej - w tej rzadszej formie tarczyca sama w sobie jest zdrowa, jednak nie otrzymuje sygnału do produkcji hormonów.

Warto pamiętać, że ryzyko niedoczynności tarczycy rośnie u kobiet, osób z innymi chorobami autoimmunologicznymi oraz osób obciążonych genetycznie.

Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy

Niedobór hormonów tarczycowych daje szerokie spektrum objawów, które często mylą pacjentów i lekarzy pierwszego kontaktu. W praktyce klinicznej obserwuje się:

• przewlekłe zmęczenie, senność, spowolnienie,
• nietolerancję zimna, uczucie wychłodzenia,
• przyrost masy ciała, trudności z redukcją,
• zaparcia i spowolnienie perystaltyki jelit,
• suchą, szorstką skórę i łamliwe włosy,
• obniżony nastrój, problemy z koncentracją i „mgłę mózgową”,
• zaburzenia miesiączkowania, spadek libido, problemy z płodnością,
• podwyższony poziom cholesterolu.

Objawy nie zawsze występują jednocześnie, co dodatkowo utrudnia diagnozę.

Jak diagnozuje się niedoczynność tarczycy?

Podstawą są badania laboratoryjne, przede wszystkim:

• TSH,
• FT4 (wolna tyroksyna),
• FT3 (wolna trójjodotyronina),
• przeciwciała anty-TPO i anty-TG (pomocne przy Hashimoto).

Uzupełniająco wykonuje się USG tarczycy, aby ocenić jej strukturę i stopień ewentualnych zmian.

W niektórych przypadkach lekarz zaleca także lipidogram, morfologię, ferrytynę czy próby wątrobowe - ponieważ niedoczynność wpływa na cały organizm, nie tylko na jeden narząd.

Leczenie niedoczynności tarczycy

Najczęściej stosuje się substytucję hormonalną lewotyroksyną.Lewotyroksyna nie jest lekiem „dostarczającym” hormonów w sposób natychmiastowy – jest prohormonem, który w organizmie przekształca się do aktywnej trójjodotyroniny (T3). Dzięki temu działa stabilnie i długotrwale.

Aby leczenie było skuteczne, należy pamiętać o kilku zasadach:

• przyjmowanie leku na czczo, najlepiej rano,
• odczekanie przynajmniej 30 minut przed jedzeniem,
• unikanie popijania kawą i sokami,
• stała pora przyjmowania tabletek,
• wykonywanie kontrolnych badań TSH (po zmianie dawki zwykle co 6–8 tygodni).

Terapia jest zazwyczaj dożywotnia, ale dawka leku może wymagać korekty np. podczas ciąży, zmiany masy ciała czy przyjmowania określonych leków.

Dawki lewotyroksyny nie należy samodzielnie modyfikować - każda zmiana powinna wynikać z decyzji lekarza na podstawie badań, wieku, masy ciała oraz stanu zdrowia, w tym przyjmowanych leków wpływających na wchłanianie.

Czy można wspomagać leczenie stylem życia?

Zdecydowanie tak - choć nie zastąpi to hormonów, może wyraźnie poprawić samopoczucie i metabolizm. Najważniejsze elementy to:

Dieta wspierająca tarczycę:

• odpowiednia ilość białka,
• unikanie wysokoprzetworzonej żywności,
• dbałość o regularne posiłki,
• umiarkowana podaż jodu (bez suplementacji bez wskazań!),
• selen i cynk w diecie (ryby, jajka, orzechy brazylijskie, nasiona).

U części pacjentów suplementacja selenu może mieć sens przy aktywnej chorobie Hashimoto, ale powinna być wdrażana wyłącznie po konsultacji z lekarzem — jego nadmiar jest toksyczny.

Aktywność fizyczna:

• lekkie i umiarkowane ćwiczenia,
• spacery, joga, pilates, pływanie,
• trening siłowy w odpowiednio dostosowanej formie.

Higiena snu:

• stały rytm snu,
• 8–9 godzin snu,
• unikanie niebieskiego światła z ekranów urządzeń takich jak smartfont przed snem.

Zmiana stylu życia może szczególnie pomagać przy objawach takich jak zmęczenie, spowolniony metabolizm i obniżony nastrój.

Powikłania nieleczonej niedoczynności tarczycy

Brak terapii lub jej niewłaściwe prowadzenie może prowadzić do poważnych skutków zdrowotnych, m.in.:

• chorób sercowo-naczyniowych (zaburzenia rytmu, niewydolność serca),
• miażdżycy i wysokiego cholesterolu,
• zaburzeń płodności i problemów ciążowych,
• obrzęku śluzowatego (stan ciężki, potencjalnie zagrażający życiu),
• zaburzeń pamięci i koncentracji, a nawet otępienia,
• nasilonej depresji.

Dlatego regularne kontrole i konsekwentna terapia są absolutną podstawą.

Podsumowanie

Niedoczynność tarczycy to choroba przewlekła, ale dobrze prowadzona terapia pozwala żyć normalnie i zapobiegać większości powikłań. Kluczowe są: szybkie rozpoznanie, systematyczne kontrole i indywidualnie dobrane leczenie hormonami. Wsparcie dietą, aktywnością fizyczną i dbałością o regenerację może dodatkowo poprawiać komfort życia i łagodzić objawy.