Świadectwo pamięci i hołd dla "Dzieci Sybiru"

KRONIKA ODDZIAŁU SYBIRAKÓW W ŁOMŻY (1989–2025)

Świadectwo pamięci i hołd dla „Dzieci Sybiru”

Zebranie obszernych materiałów i opracowanie wydanej w formacie A4, pięknie ilustrowanej kroniki poświęconej „Dzieciom Sybiru” wymagało ogromnego wysiłku i wielu lat pracy. Jest to jednak dzieło będące wyrazem głębokiego szacunku dla historii oraz osobistego poświęcenia na rzecz zachowania pamięci o losie polskich patriotów zesłanych w głąb imperium sowieckiego.

Autorka zbiorów, nauczycielka mgr Danuta Komorowska, córka Sybiraczki i wnuczka oficera Wojska Polskiego zamordowanego przez NKWD, choć sama nie doświadczyła zesłania – podejmuje trud spłacenia długu pamięci. Jako obecna prezes Oddziału Związku Sybiraków w Łomży przygotowała pierwszą, liczącą 340 stron publikację, utrwalającą historię i losy zesłańców związanych z ziemią łomżyńską.

Deportacje – początek dramatu

Cztery wielkie deportacje w latach 1940–1941 oraz późniejsze wywózki kierowały Polaków do odległych i nieludzkich miejsc: Syberii, Kazachstanu, Archangielska, Irkucka, Krasnojarska czy republiki Komi – tworząc prawdziwego „demona niewoli”. Pierwsza deportacja rozpoczęła się w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku, przy temperaturach sięgających –30, a nawet –40 stopni Celsjusza.

Przez kolejne dziesięciolecia – aż do 4 czerwca 1989 roku – narzucone przez Związek Sowiecki (Rosję) milczenie nie pozwalało Polakom mówić otwarcie o tej tragedii.

Kronika jako pomnik pamięci

Zgromadzona kronika jest dziś świadectwem prawdy. Staje się autentycznym pomnikiem martyrologii i niezłomności. W zawartych w niej dokumentach, fotografiach i relacjach kryje się ogrom żmudnej pracy badawczej. Ich wspólnym mianownikiem jest autentyczny przekaz bólu, ale też wiary w powrót do Ojczyzny.

Kronika jest hołdem dla Sybiraków, którzy zmarli w rosyjskim piekle, dla tych, którzy odeszli już po powrocie do upragnionej Ojczyzny, a także dla ich dzieci i wnuków. Czytelnik może wyrazić wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego dzieła: przekazującym dokumenty świadczące o sowieckim barbarzyństwie, autorce i wydawnictwu, pracownikom Oddziału Związku Sybiraków w Łomży, osobom relacjonującym uroczystości oraz sponsorom wspierającym wydanie książki.

Publikacja ta jest czymś więcej niż opracowaniem historycznym – staje się narodowym pomnikiem pamięci, który przywraca głos męczennikom i pozwala im trwać w zbiorowej świadomości.

Ludzie pamięci

Rzetelna kronika, powstała dzięki wytrwałemu wysiłkowi Danuty Komorowskiej, przy wsparciu Niny Żyłko, Sybiraczki urodzonej na Syberii, ocala od zapomnienia losy polskich zesłańców. Dzięki niej młodsze pokolenia mogą poznać cierpienia swoich krewnych i sąsiadów, świadków czasu, który naznaczył całe pokolenia Polaków.

Materiały zamieszczone w kronice zostały sprawdzone pod względem autentyczności, aby przedstawione fakty stanowiły wiarygodne świadectwo historii i jednoznacznie przeciwstawiały się rosyjskiej propagandzie fałszującej dzieje zesłań.

Szeroki wachlarz związków polsko-syberyjskich znalazł odzwierciedlenie w interdyscyplinarnym charakterze publikacji. Czytelnik z pewnością doceni dokumentacyjną pasję, rzetelność oraz ogrom pracy autora i osób wspierających to przedsięwzięcie.

Pamięć w życiu wspólnoty

Uroczystości patriotyczno-historyczne oraz msze w intencji Sybiraków odbywają się w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Łomży. Przez lata celebrował je kustosz, ks. bp Tadeusz Bronakowski. Obecnie funkcję kustosza i proboszcza pełni ks. dr Jacek Czaplicki. Programy słowno-muzyczne przygotowują uczniowie Szkoły Podstawowej nr 5 im. Stanisława Staszica w Łomży.

Od 23 stycznia 2025 roku funkcję prezesa Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Łomży pełni mgr Danuta Komorowska. Wcześniej prezesem była Danuta Pieńkowska-Wolfart, a sekretarzem zarządu – Nina Żyłko.

Osiemdziesiąt pięć lat pamięci

W roku 2025 minęło 85 lat od pierwszej deportacji. Osiem i pół dekady dzieli nas od tamtych upiornych chwil, które na zawsze odmieniły życie ponad miliona Sybiraków.

W imieniu rodzin Sybiraków oraz własnym składam podziękowanie za powstanie tej książki. Jej lektura budzi ból i refleksję, ale również głęboki podziw dla ludzi, którzy podjęli trud ocalenia tej historii. Dzięki temu pamięć o Sybirakach z Łomży, Szczuczyna, Grajewa i okolic została utrwalona i przekazana następnym pokoleniom.

SYBIRACKI DIALOG

Mamo, mówiłaś mi, że niebolesna jest śmierć,
Gdy w imię wiary w Twoje wtulę się ramiona.
Lecz w tajgach Sybiru ten, co w ziemiance padł,
Pod brzozą z rozpaczy lub w paszczy wilka konał.

Ojczyzno! – wołałem. Czemu mnie nie bronisz?
Czy wolność tak lekko przyszło mi rozumieć?
Dziś w rozpaczy błagam, a Ty ode mnie stronisz…
Ciebie nie wypada pytać – trzeba Cię zrozumieć.

Krwawa Ojczyzno, Matko Sybiraczko – pytam,
Jaki jest mój dom w bólu Twoim i narodu?
Dodaj mi sił, bo w strzępach własnego ciała zgrzytam,
Czując ducha żywych i smak wolności głodu.

Dziecko, Twoje serce w moim wnętrzu krwawi.
Jeśli nas sen zmorzy i wieczny mrok spowije,
Kto nam rękę poda, z naszych mąk dusze zbawi,
Wrogom spojrzy w oczy – aż w nich czart zawyje?

Stanisław Orłowski

SYBIRACKIE ŚLADY PAMIĘCI

Pamięć o losie Sybiraków utrwalają liczne miejsca pamięci – pomniki, tablice, krzyże, dęby pamięci oraz sztandary nadawane szkołom i instytucjom. Stanowią one widzialny znak hołdu dla zesłańców oraz świadectwo narodowej pamięci pielęgnowanej przez lokalne społeczności i Izby Pamięci.

Na ziemi łomżyńskiej i w jej okolicach szczególne miejsce zajmują:

− Łomża – brzozowy krzyż przy symbolicznej Mogile Sybiraków (od 26 września 1993 r.),

− Zambrów – pomnik Symbolicznego Grobu Sybiraków na cmentarzu (od 17 września 1994 r.),

− Łomża – pomnik Symbolicznego Grobu Sybiraków przy kościele (od 13 listopada 1994 r.),

− Wysokie Mazowieckie – sztandar Koła Sybiraków, tablica pamięci w kościele (od 29.06.1994) 

− Czyżewo i Ciechanowiec – tablice pamiątkowe w kościołach (od 11 i 17 września 1994 r.),

− Czyżewo – pomnik Symbolicznej Mogiły Sybiraków na cmentarzu (od lipca 1995 r.),

− Szczuczyn – pomnik Pamięci Polaków zesłanych na Sybir, na cmentarzu (od 17.09. 1995 r.),

− Kobylin-Bożymy – pomnik Symbolicznego Grobu Sybiraków (od 13 kwietnia 1997 r.),

− Wysokie Mazowieckie – kamienna stela w 57. rocznicę wywózki (1997 r.),

− Ciechanowiec – pomnik w hołdzie „Ofiarom Sybiru 1939–1947” (od 19 września 1999 r.),

− Grajewo – Szkoła przy ul. Mickiewicza 1 otrzymała sztandar i imię „Sybiraków” (od 10.06.2006),

− Kolno – pomnik Sybiraków na cmentarzu (od 9 czerwca 2013 r.),

− Niedźwiadna – Szkoła Podstawowa otrzymała imię i sztandar Sybiraków (od 4.06.2014 r.),

− Łomża – pomnik upamiętniający 77. rocznicę wywózki z 10 lutego 1940 r. (od 16.02.2017 r.),

− Grajewo – pomnik na cmentarzu z tablicą memoratywną upamiętniającą ostatnią deportację z ziemi grajewskiej (od 19 czerwca 2021 r.).

Ślady pamięci przypominają, że historia Sybiru nie jest jedynie zapisem w kronikach, lecz żywą częścią narodowego doświadczenia Polaków.

W imieniu Portalu e-Grajewo, który wspiera redagowane przeze mnie artykuły wzbogacające wiedzę o dziejach Polaków na Syberii, dziękuję Czytelnikom za interesowanie się każdą edycją artykułów o Sybirakach.

Polak to pamięta: https://e-grajewo.pl/wiadomosc,dzien-sybiraka-w-lomzy,32992.html  

Z głębokim szacunkiem i wdzięcznością
red. Stanisław Orłowski